Grad Kragujevac po popisu stanovništva iz 2002. godine ima 197.000 stanovnika, a šire područje grada sa 5 gradskih općina (Aerodrom, Stari Grad, Stanovo, Pivara (urbane) i Stragari (prigradska)) broji 211.580 stanovnika. Dok ukupno gravitaciono područje koga čine općine Knić, Batočina, Lapovo, Rača, Topola, Aranđelovac, Rekovac i Svilajnac ima preko 350.000 stanovnika.

Područje grada prostire se na površini od 835 km2, leži na nadmorskoj visini od 173 m, okružen obroncima planina Rudnik i Crni Vrh, a dolinom rijeke Lepenice otvoren je prema dolini Velike Morave.

Šumadiju karakteriše brežuljkasto - brdovito zemljište, blago zatalasano. Rudnik je najveća planina u Šumadiji sa najvišim vrhom od 1132m. Ovo područje je dobilo ime po nekada bogatim rezervama šuma, koje danas zauzimaju tek četvrtinu ukupne površine.

Na području Šumadije vlada umjereno-kontinentalna klima. Ovaj kraj ima razuđenu mrežu riječnih tokova, ali bez većih rijeka. Zbog nedostatka rijeka i ograničenih padavina za opskrbu grada vodom izgrađene su vještačke akumulacije. Tako su nastala Grošničko i Gružansko jezero, kao i jezero u Šumaricama. Kragujevac ima razvijenu saobraćajnu infrastrukturu.

Kragujevac je značajan privredni, kulturni, obrazovni i zdravstveni centar Šumadije i Pomoravlja, te susjednih regiona. Drugi je po veličini u Šumadiji (poslije Beograda), a četvrti u Srbiji. Makroregionalni je centar za regione: Čačka, Kraljeva, Užica, Jagodine, Kruševca,Smedereva, Požarevca i Sjevernog Kosova. Grad je definiran i kao prijestolnica buduće pokrajine Šumadija. Do 1990. godine Kragujevac je bio 5. grad po razvijenosti u SFRJ odmah poslije slovenačkih gradova. Početkom 1990-ih godina grad postaje jedan od siromašnijih gradova u Srbiji. Danas je Kragujevac ponovo jedan od najjačih administrativnih, kulturnih, financijskih, industrijskih i političkih centara u Srbiji.

Od 1818. godine Kragujevac je prijestolnica restaurirane Srbije, njen državni i politički centar, u kome knez Miloš Obrenović gradi svoj dvor i smješta cjelokupnu upravu i administraciju. Tu su utemeljene i brojne društvene, prosvetne i kulturne ustanove moderne Srbije: Prva sudska ustanova - Sud kragujevački (1820), prva apoteka (1822) gimnazija (1833), Štamparija (1834), Pozorište (1835), Licej - prethodnica Beogradskog univerziteta (1838). Značajan podsticaj oživljavanju gradu dalo je preseljenje topolivnice iz Beograda u Kragujevac, iz koje se kasnije razvio Vojnotehnički zavod, preteča današnje Grupe "Zastava", u okviru koje se nalazi najveće fabrike automobila, kamiona i oružja na Balkanu.

Na početku Prvog svjetskog rata, 1914, nakon napada Austro-Ugarske na Srbiju, Kragujevac je bio sjedište najviših državnih ustanova i Vrhovne komande. Poslije Prvog svjetskog rata Kragujevac je sjedište Šumadijske oblasti i privredno, obrazovno i kulturno središte šire regije. Do Drugog svjetskog rata Kragujevac je najrazvijeniji industrijski grad Srbije.

Za vrijeme Drugog svjetskog rata Kragujevac je platio visoku cijenu: u njemu je 21. oktobra 1941. strijeljano 7.000 ljudi, među kojima je bilo i 300 đaka i petnaestoro djece od 8-12 godina. Na mjestu strijeljanja poslije rata je formiran veliki Memorijalni park i podignut spomen muzej "21. oktobar" u kome se nalazi preko 9000 dokumenata i više umjetničkih djela.